سید محمد باقر صدر (زادهٔ ۱۳۵۳ش و درگذشتهٔ ۱۳۵۹ش)، مرجع تقلید و متفکر شیعه عراقی است.
او علوم دینی را نزد آیت الله خویی و برخی از علمای نجف آموخت، تحصیلاتش را پیش از ۲۰ سالگی به اتمام رساند و در حوزه علمیه نجف به تدریس علوم دینی پرداخت. سید محمد صدر، سید محمدباقر حکیم، سید کاظم حسینی حائری و سید محمود هاشمی شاهرودی،از شاگردان اویند.
سید محمد باقر صدر، در دانشهایی چون اصول، فقه، فلسفه سیاست و معرفتشناسی نظریههای جدیدی ارائه داده است. برخی از نظریههای مشهور وی عبارت است از: نظریه حق الطاعه، توالد ذاتی معرفت و منطقة الفراغ. او کتابهای فراوانی نیز نوشته است که فلسفتنا، اقتصادنا، دروسٌ فی علم الاصول(مشهور به حلقات) و الاسس المنطقیه للاستقراء از مهمترین آنها است.
مشارکت در تشکیل حزب الدعوة الاسلامیة، صدور فتوای حرمت عضویت مسلمانان در حزب بعث عراق و برپایی راهپیمایی و تظاهرات در شهرهای شیعهنشین جنوب عراق و بغداد بخشی از فعالیتهای سیاسی وی بود.
سیدمحمدباقر صدر، از نهضت امام خمینی در ایران حمایت میکرد. کتاب شش جلدی الاسلام یقود الحیاة را نیز به همین منظور نوشت.در زمان اقامت امام خمینی در نجف هم با او ارتباط نزدیک داشت. شهید صدر جملهای با این مضمون درباره امام خمینی گفته است که در امام خمینی ذوب شوید؛ چنانکه او در اسلام ذوب شده است.
در پنجم آوریل ۱۹۸۰م(۱۹ جمادیالاول ۱۴۰۰ق/۱۶ فروردین ۱۳۵۹ش)، دولت عراق پس از نُه ماه محاصره خانگی، سید محمدباقر صدر را دستگیر کرد. به او گفته شد: اعلام کند با رژیم دشمنی ندارد، در غیر این صورت اعدام خواهد شد. صدر این خواسته را نپذیرفت و گفت که آماده شهادت است. سرانجام شهید صدر در هشتم آوریل(۲۲ جمادیالاول ۱۴۰۰ق/۱۹ فروردین ۱۳۵۹ش)، همراه خواهرش به شهادت رسید.
دولت عراق پیکر شهید صدر را به صورت مخفیانه در قبرستان وادی السلام دفن کرد. پس از انتفاضه شعبانیه در سال ۱۹۹۱م، به منظور نابودی قبور شیعیان، جادههای زیادی در این قبرستان ایجاد شد و قبر شهید صدر در اتوبان قرار گرفت.
کسانی که از محل دفن، اطلاع داشتند، پیکر او را به محل دیگری در وادیالسلام انتقال دادند؛ اما پس از مدتی، به علت آنکه دیگران از جای دفن، اطلاع یافته بودند، آن را به مکان دیگری منتقل کردند. سرانجام در ماه رمضان ۱۴۲۷ق، جسد شهید صدر، به دروازه ورودی شهر نجف، انتقال یافت تا نهادهای علمی و اجتماعی در کنار آن ایجاد شود. این بار تمام قطعه زمین پیرامون قبر، بدون بازکردن آن، به محل جدید منتقل شد.
ادامه »